Entes Elektronik Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Ahmet Tarık Uzunkaya: “Tasarladığımız Algoritmalar, Ölçme Sistemlerini Basitleştiriyor ve Performanslarını Artırıyor”

👤Röportaj: Kerem KURUL / Fotoğraf: Garo MİLOŞYAN
Entes Elektronik hakkında bilgi verir misiniz? Entes Elektronik, 1980 yılında başlayan sektörel yaşamına,1983 yılında anonim şirket olarak devam etmiş; özellikle elektroteknikle ilgili elektronik cihaz tasarım ve üretimine yoğunlaşmıştır. Günümüzde de geçerliliğini koruyan reaktif güç kompanzasyonu ağırlıklı konusu olmuştur. Ürünlerinin arasına enerji iletim ve dağıtım sistemlerini gereksiz yere yükleyen reaktif enerjiyi yok ederek daha fazla aktif enerjinin iletilmesini sağlayan ve kontrolünü yapan cihazlar eklemiştir. Şirket, teknolojinin gelişmesine paralel olarak daha gelişmiş devre ve sistemleri kullanan cihazları tasarlayarak ve üreterek sektörün öncü firması olma konumunu sürdürmektedir. Entes Elektronik’in ürün portföyüyle ilgili açıklama yapar mısınız? Konuşmamın başında da değindiğim gibi Entes, reaktif güç kompanzasyonunda kullanılan kontrol rölesi, kondansatör, akım trafosu, kontaktör ve harmonik filtrelerin yanı sıra enerji sistemlerindeki elektrikle ilgili bilinen her türlü parametreyi ölçen cihazlar da üretmektedir. Bunlar, enerji analizörü, multimetre, panel tipi akım-gerilim ve güç ölçen cihazlardır. Elektrik enerjisinin kalitesini belirleyen uluslararası tanımlamalar, gerilim ve frekans düzenliliği olarak sıralanabilir. Enerjide sabit gerilim ve frekansı sağlamak; elektriği kirlilikten arındırmak oldukça önemlidir. Ancak, bozucu etkilerin varlığını bilmeden yani ölçmeden düzeltme yoluna gidilemez. Entes Elektronik tarafından üretilen ölçü cihazları, kusursuz algoritmalar ve devre elemanları ile hassas ölçümler yapabilmektedir. Bu cihazların tasarlanmasında da firmamız bünyesindeki Ar-Ge mühendislerinin önemli bir rolü vardır. Enerji sistemleri, önemini gün geçtikçe artırmaktadır. Enerji üretimi sektör olarak ayrı bir başlık altında, iletimi ve dağıtımı ise ayrı bir başlık altında yer almaktadır. Üretim, iletim ve dağıtım sistemlerindeki teknik kayıplar, günümüzde önemsenmekte ve azaltılması yolundaki yatırım ve uygulamalar ön sıralara alınmaktadır. Söz konusu kayıpları azaltmak; minimumda tutmak mühendislerin görevidir. Kayıp sözcüğün yanında kaçak sözcüğü, çalınan enerjiyi ifade etmektedir. Maalesef bir çok geri bıraktırılmış ülkede olduğu gibi Türkiye’de de bu yapılmaktadır. Dağıtım şirketleri, kayıp-kaçağı azaltmak için öncelik ölçmede olmak üzere çeşitli önlemler almaktadır. Enerjinin ölçülmesi ihtiyacı, firmamızın ürünlerini güncel tutmaktadır. Firmanız, hangi özellikleriyle rekabette elini güçlendirmektedir? Elektrik enerjisi, insanlık tarihinde kısa bir dönemi kapsamaktadır. Bilinen ve kullanılan malzemeler ise yaygın ve sabittir. Bu nedenle bu sektör buluşa açık değildir. Ancak rekabette üstün olmamızı sağlayan bazı özellikler bulunmaktadır. Bunlardan birisi, uygun bileşenleri seçmektir. Ölçme sistemlerinin gömülü yazılımlarının yani algoritmalarının özgün olarak yapılmasıyla çıtamız yükseldi. Ölçü cihazlarının satın alma maliyetleri oldukça yüksektir. Bunun nedeni ise algoritmaları gerçekleştirebilecek devrelerin karmaşık olmasıdır. Entes’in tasarladığı algoritmalar, cihazın tasarımını basitleştirmekte ve daha performanslı hale getirmektedir. Bu da rekabette bizi öne çıkartmaktadır. Uygun seçenekleri kullanabilmek de bu anlamda buluş sayılmaktadır. Biraz da yeni ürünlerinizden söz eder misiniz? Entes’in 2012 yılında tanıtımına başladığı bir sistem var. Bu sistem, her türlü enerji parametresinin bulunduğu yerde ölçülüp internet ortamına aktarılmasını sağlamaktadır. Entes, ölçüm cihazlarının yanı sıra onları haberleştiren komple sistemleri üretebilme yapısına sahiptir. Dolayısıyla kullanıcılara oldukça rasyonel bir çözüm sunabilmekteyiz. Yani enerji parametrelerini ölçüyor; elde edilen verileri dünyanın her yerine uygun koşullarda iletme olanağını sunuyoruz. Bunu görünmeyen, cihazların arkasında çalışan bir takım yazılımlarla ve görünen, bilgisayar ortamında çalışan web tabanlı yazılımlarla sağlıyoruz. Bu sisteme Entbus ismini verdik. Bu Entbus programını yan cihazlarıyla birlikte bir bütün olarak gördüğünüzde buna da enerjiyi uzaktan izleme adı verilebilir. Kapsam içerisinde otomatik sayaç okuma da dahil geniş bir cihaz izleme alanı vardır. Entbus sisteminin kullanıcısına sağladığı avantajlar nelerdir? Örneğin, bu sistem sayesinde bankaların tüm şubelerinin enerjilerinin uzaktan izlenmesi; istenmeyen değerlerin belirlenmesi ve bu reaktif değerin faturaya yansımadan önce önüne geçerek sistemin kendisini daha kısa sürede amorti etmesi sağlanıyor. Kullanıcı da reaktif cezası ödemediği için fayda sağlıyor. Bu sistemin kurulduğu kurumlardan birisi ayda yaklaşık 100.000 TL tasarruf sağlandığını bildirdi. Kaliteli enerji kullanmak neden önemlidir? Elektrik, hayatımızın her alanında kullanılan bir enerji türüdür. En basit haliyle elektrik, elektronların hareket etmesi sonucu oluşur. Ancak, bu elektron hareketini elektriğin kullanılacağı yere göre başka bir şeye dönüştürmek gerekiyor. Örneğin hareket için motorlar, ısı için rezistanslar, bilgisayarlarlar gibi duyarlı cihazlar için farklı cihazlar kullanılmaktadır. Elektriğin farklı kullanım alanları için uygun hale getiren tüm bu cihazlar oldukça hassastır. Bu cihazların verimli de olması istenmektedir. Bozulmamaları ise kaliteli enerji ile beslemekle mümkündür. Kaliteden kasıt, enerjinin saf olması, genliğinin sabit olması gibi parametreleri içerir. Bu parametreleri sağlamaya yardımcı olan cihazlar, harmonik üretmektedir. Bu harmonikler ortadan kaldırılmalıdır. Harmonikleri bastırmak için harmonik filtreler kullanılmaktadır. Entes, bu harmonik filtreleri de üretmektedir. Gerilim bozulmalarının sebebi ise eğer bir üretim hattında sağlıksız kontaklar, sağlıksız yüksek değerli dirençler var ise buralarda yüksek gerilim düşümleri söz konusu olabilir. Sorunları önceden görerek, ölçerek tespit etmek mümkündür. Enerjinin üretildiği yer ile tüketildiği yer arasında günümüzde çok uzun mesafeler vardır. Örneğin geçtiğimiz kış aylarında İstanbul’da enerji kesintisi yaşandı. Bu bir santralin devreden çıkması sonucu oldu. Bu santral Bursa’daydı. Enerjinin kalitesi, iletim sırasında iyileştirilmelidir. İyileştirme işi ise ancak iletim ve kontrol iletkenlerinin hızlı ve doğru ölçen cihazlardan oluşmasıyla mümkündür. Enerji alanında gerçekleştirilen özelleştirmeler iş hacminize yansıdı mı? Üretim ve dağıtım şirketlerini özelleştirme yoluyla alan firmalar, kayıp-kaçak oranlarını düşürebilmek için ciddi yatırımlar yapmaktadırlar. Daha iyi transformatörler, daha iyi kesici cihazlar ve ölçüm cihazları kullanılarak bu iyileştirme sağlanabilir. Çünkü kayıp-kaçak oranı %25’i aşan bölgeler bulunmaktadır. Ne kadar yatırım yapılırsa kalite o kadar düzelir. Bu anlamda dağıtım şirketleri de özellikle izlemeyle ilgili öncelikle yatırım yapmaktadır. Ondan sonra görünen aksaklıkları düzeltmek için yatırımlarını sürdürmektedirler. Burada önemli olan, firmaların ürün ve sistemleri satın alırken yerli üreticilere yönelmeleridir. Çünkü bu uluslararası bir pazardır. Dünyanın her tarafında aynı sorunlar vardır. Bu nedenle de dünyada bu alanda faaliyet gösteren birçok üretici bulunmaktadır. Elektronik ve elektromekanik alanındaki her türü cihazın uygun fiyata ve uluslararası kalite standartlarına uygun olarak Türkiye’de üretilmesi mümkündür. İşin ölçme kısmından bahsettik. Peki bu ölçüm sonucunda ortaya çıkan sorunları düzeltmek için neler yapılmalıdır? Kompanzasyon gerekliliğini gösteren en önemli faktör, faturaya yansıyan bedeldir. Bunu kompanze ederseniz bedeli ödemezsiniz. Kompanzasyonun doğrudan yapılması her zaman başarılı olmamaktadır. Harmonikler, her sistemde mutlaka vardır. Çünkü güncel teknolojide yarı iletken kullanım oranı oldukça fazladır. Frekans kontrol cihazları, aydınlatmada kullanılan elektronik balastlar, kesintisiz güç kaynakları, anahtarlamalı güç kaynakları gibi yoğun elektronik yarı iletken kullanılan teknolojiler harmonik oluşturmaktadır. Harmonikler de özellikle kompanzasyon sistemlerinde kullanılan kondansatörler üzerinde rezonans adı verilen istenmeyen bazı olaylara neden olmaktadır. Bunları dikkatli izlemek, oluşabilecek problemlerin önüne geçilmesini sağlamaktadır. Kompanzasyon sistemleri, sanayi kuruluşlarında uygulanır. Büyük güçlerin söz konusu olduğu alanlarda ise enerjinin kontrolü için elektrik mühendisleri istihdam edilir. Bu kişiler, kaliteyi düzeltme yolunda ölçüm yapan, gözlem yapan, proje üreten kişilerdir. Bu insanların yol göstermesiyle kompanzasyon yapılmaktadır. Elektrik enerjisi ile sektör arasındaki iletişim bu şekilde sağlanmaktadır. Entes Elektronik’in kısa ve orta vadeli hedefleri nelerdir? Entes her yıl büyümektedir. Dünyanın bir başka ülkesinde üretilen bir cihaz Türkiye’de uygulama alanı bulmaktadır. Böylesine küresel bir rekabet içerisinde Entes’in güçlü olması, Ar-Ge’sinin güçlü olmasıyla doğru orantılıdır. Bu bilinçle Ar-Ge’yi ciddi olarak önemsiyoruz. Önümüzdeki yıllarda Ar-Ge’yi bir merkez haline getirme yönünde projelerimiz bulunuyor. Ar-Ge ile üretim arasındaki sıkı iletişimi kesmemek için adımlar atıyoruz. Üretim kalitesini yeni üretim cihazlarıyla artırmayı planlıyoruz. Önümüzdeki aylarda yeni tesisimize taşınıyoruz. Bu da bizim üretim kapasitemizi ciddi olarak artıracak. Ayrıca yeni tesiste kullanılacak makineler için 3 milyon dolar bir kaynak aktarılacak.