Yön Kontrol Valflerinde Aranması Gereken Özellikler

👤Bünyamin Ekmen, Makine ve Endüstri Mühendisi - Üretim ve Kalite Geliştirme Sorumlusu, GMS Hidrolik
Hidrolik uygulamalarında yön kontrol valfleri çok geniş bir kullanım alanına sahiptir. Neredeyse her hidrolik devrede bir yön kontrol valfi bulunmaktadır. Bu nedenle dünya üzerinde çok yüksek bir üretim sayısına sahip olan bu ürünler, birçok firma tarafından üretilmektedirler. Peki, iyi bir hidrolik yön kontrol valfi hangi vasıflara sahip olmalı? Hidrolik yön kontrol valfleri genellikle döküm gövdeden imal edilirler. Bu döküm gövdelerin içerisinde yağın geçeceği kanalları oluşturmak vb. işlevler için maçalar kullanılır. İşte döküm ve maça teknolojisi bu noktada büyük önem arz etmektedir. Eğer maça üretim kalitesi düşük olursa, maçada çeşitli problemler meydana gelir ve oluşması gereken doğru boşlukları oluşturamaz. Bu da valfin çalışmasını ya da fonksiyonlarını olumsuz yönde etkiler. Bunun dışında maçayla ilgili olmayan döküm hataları da söz konusu olabilmektedir. Bu türden problemler daha çok döküm konusunda yeterli uzmanlığa sahip olmayan Uzakdoğu ülkelerinin ürünlerinde görülmektedir. Yön kontrol valflerinin döküm konusunda gerektirdiği profesyonelliklerden birisi de, döküm sonrası valfin iç yüzey temizliğidir. Dökümden sonra valfin içinde maça kumu, sinterleme, maça boyası artıkları vb. kalıntılar özel yöntemlerle temizlenmelidir. Valfin içindeki kalıntılar sadece dökümden kaynaklamamakta, aynı zamanda işleme sonrası oluşan çapaklar, talaşlar da ciddi bir valf içi kirlilik oluşturmaktadır. Şu anda yeterli üretim teknolojisine ulaşamamış pek çok firma dökümün içindeki kirliliğe rağmen ürününü satışa sunmaktadır. Yön kontrol valflerinde 140 barın altında çalışan ürünler için yağ kirlilik sınıfı 20/18/15 ve filtrasyon değeri 20 mikron iken 200 barın üzerinde ise yağ kirlilik sınıfı 18/16/13 filtrasyon değeri ise 5 mikrona kadar düşmektedir. Bu standartlara uyulmadığı takdirde hem hidrolik sistemin çeşitli elemanları içerisinde hem de yön kontrol valfinin içerisinde ciddi hasarlar oluşabilmektedir. Profesyonel firmalar ise ürünlerini kendi geliştirdikleri özel temizleme yöntemleriyle temizlerler. Ayrıca sürekli olarak ürünün son testinin yapıldığı test makinelerinin yağ kirlilik sınıfını denetim altında tutarlar. Yön kontrol valflerinin spul tasarımları özel bir dizayn hesaplaması ve tecrübesi gerektirmektedir. Spulların çapları, açılma mesafeleri, yağ ve şok kanalları ve bunun gibi birçok ayrıntı yön kontrol valfinin çalışma karakteristiğini direkt olarak etkiler. Bu karakteristik, bazı uygulamalarda çok önemli olmaktadır. Örneğin ekskavatör gibi iş makinelerinde spul hareket geçişlerindeki yumuşaklık ve oransallık çok önemlidir. Spulların sadece tasarımı değil, aynı zamanda üretim kalitesi de önemlidir. Bunun için spulların en iyi şekilde taşlanmış olması gerekmektedir. Spul ve gövdedeki honlama kalitesini anlamanın müşteri açısından en kolay yolu iç kaçak testidir. İç kaçak değerlerini birçok firmanın kataloglarında belirtmektedir. Bu değer örneğin GMS marka 45L monoblok kumanda valfinde 100 bar’da 2-3 cm3/dk’dır. İç kaçak değeri yükseldikçe valfin yük tutma özelliği zayıflar. Örneğin bir kepçe üstünde yükle havaya kaldırıp bırakıldığında, iç kaçak değeri düşük olan bir valf kullanıldığında kepçe çok az konum değiştirir. Fakat iç kaçak değeri fazla olan bir valf kullanıldığında kepçe yer çekimine hızla mağlup olur ve aşağıya doğru hızlı bir şekilde iner. Hidrolik sistemlerde istenmeyen durumlardan birisi ısınmadır. Isınma genel olarak hidrolik sistem elemanlarında sürtünme sırasında kaybedilen kinetik enerjinin ısı enerjisini dönüşmesi şeklinde gerçekleşir. Bu esnada bir basınç düşüşü de yaşanır. İşte bu basınç düşüşü doğal olarak hidrolik sistemde de enerji kayıplarına neden olmaktadır. Bu kayıpları minimum düzeyde tutabilmek için geçirgenliği yüksek hidrolik valfler tercih etmek gerekmektedir. Geçirgenlik konusunda bir önemli husus şudur; örneğin kataloğunda 45L geçirgenlik verilen bir ürün 70L’de geçirebilir ama bu esnada hem basınç hem de sıcaklık çok artar ve verimsiz olur. Önemli olan kaç litre geçirdiği değil, kaç barda kaç litre geçirdiğidir. Bu değer üretici firmaların teknik kataloglarındaki grafiklerden tespit edilebilir.